Czy na pełnoletnie dziecko należy płacić alimenty?

1) Pełnoletność nie kończy automatycznie obowiązku alimentacyjnego

• W polskim prawie obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka nie jest powiązany z samym ukończeniem 18 lat, lecz z tym, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie.
• Jeżeli pełnoletnie dziecko nadal obiektywnie nie ma możliwości samodzielnego utrzymania (np. z uwagi na naukę, stan zdrowia), alimenty mogą nadal przysługiwać.
• Podstawą jest art. 133 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO).

2) Kiedy alimenty na pełnoletnie dziecko są nadal zasadne

• Najczęściej obowiązek trwa, gdy dziecko kontynuuje naukę w sposób racjonalny i rokowny (szkoła, studia), a jednocześnie nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać.
• Obowiązek może także utrzymywać się przy chorobie lub niepełnosprawności ograniczającej zdolność do pracy.
• Z drugiej strony – jeżeli dziecko ma dochody z własnego majątku wystarczające na utrzymanie, obowiązek rodziców co do zasady odpada.

3) Dwie kluczowe podstawy „obrony rodzica": nadmierny uszczerbek i brak starań dziecka

• Rodzice mogą uchylić się od alimentów na rzecz dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia wiążą się z nadmiernym uszczerbkiem po ich stronie albo gdy dziecko nie dokłada starań, by się usamodzielnić (np. pozorne studiowanie, powtarzanie lat z własnej winy, brak aktywności zawodowej mimo realnych możliwości).
• To wynika wprost z art. 133 § 3 KRO, a ocena zawsze jest konkretna i dowodowa.

4) „Studia” nie oznaczają blankietu na alimenty – liczą się realne możliwości i postawa

• Samo studiowanie nie przesądza jeszcze, że dziecko nie może uzyskiwać dochodu.
• Sąd bada m.in. tryb studiów, obciążenie zajęciami, stan zdrowia, rynek pracy i możliwość pracy choćby w ograniczonym zakresie (częściowa samodzielność).
• W praktyce znaczenie mają też wyniki w nauce i rzeczywiste kontynuowanie kształcenia.

Alimenty mają wspierać dojście do samodzielności, a nie utrwalać bierność!

5) Jak ustala się wysokość alimentów na pełnoletnie dziecko

• Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica (nie tylko od aktualnie wykazywanego dochodu, ale też potencjału).
• Wykonywanie obowiązku może też polegać częściowo na osobistych staraniach (np. zapewnianiu mieszkania, wyżywienia), co ma znaczenie, gdy dziecko mieszka z jednym z rodziców.

6) Jak legalnie zakończyć albo zmienić alimenty po 18. roku życia (i komu płacić)

• Jeżeli alimenty wynikają z wyroku/ugody, nie należy jednostronnie przestawać płacić – co do zasady konieczne jest orzeczenie zmieniające lub uchylające obowiązek (art. 138 KRO).
• W sprawach alimentacyjnych właściwy jest zwykle sąd rejonowy (wydział rodzinny).
• Wroszczeniach alimentacyjnych co do zasady można kierować sprawę według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (art. 32 KPC).
• Po uzyskaniu pełnoletności uprawniony co do zasady odbiera świadczenie „do rąk własnych” – praktycznie warto zadbać o jasną dyspozycję przelewu (np. pisemne wskazanie rachunku przez pełnoletnie dziecko) albo zmianę rozstrzygnięcia, jeśli tytuł wykonawczy przewiduje płatność do rąk rodzica.

Alimenty na pełnoletnie dziecko - Pytania i odpowiedzi / FAQ

Czy po 18. roku życia alimenty „zawsze” nadal obowiązują?

Nie. Pełnoletność nie kończy ich automatycznie, ale też nie „przedłuża” ich z automatu – kluczowe jest, czy dziecko nadal nie może utrzymać się samodzielnie oraz czy spełnia przesłanki ustawowe.

Czy rodzic może odmówić alimentów, bo go na nie nie stać?

Może powoływać się na „nadmierny uszczerbek” (art. 133 § 3 KRO), ale wymaga to wykazania konkretnej sytuacji finansowej i kosztów utrzymania.

Czy pełnoletnie dziecko musi pracować, jeśli studiuje?

Nie ma automatycznej reguły. Sąd bada realne możliwości: tryb studiów, obciążenie zajęciami, stan zdrowia i możliwość choćby częściowej pracy.

Co, jeśli dziecko „studiuje”, ale nie zdaje, powtarza lata, nie przykłada się?

To typowa podstawa argumentacji z art. 133 § 3 KRO (brak starań w celu usamodzielnienia). Kluczowe są dowody: przebieg studiów, zaliczenia, skreślenia, przerwy, aktywność zawodowa.

Czy mogę przestać płacić, gdy dziecko podjęło pracę?

Samo podjęcie pracy bywa „zmianą stosunków”, ale przy alimentach z wyroku/ugody bezpieczną drogą jest pozew o uchylenie lub obniżenie (art. 138 KRO), zamiast jednostronnego wstrzymania płatności.

Czy zachowanie dziecka (np. rażąca niewdzięczność, przemoc, zerwanie więzi) ma znaczenie?

W pewnych sytuacjach można powołać się na art. 144¹ KRO (żądanie alimentów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego) – nie dotyczy to obowiązku wobec małoletniego, ale może mieć znaczenie przy dziecku pełnoletnim.

Kto płaci koszty sądowe w sprawie o uchylenie/obniżenie alimentów?

Zależy od trybu i wyniku sprawy; w praktyce w sprawach o uchylenie/obniżenie opłaty mogą wystąpić i są liczone w oparciu o wartość przedmiotu sporu (zwykle 12-krotność świadczenia).

Kancelaria Prawa Rodzinnego Legal Salutaris

Kancelaria Legal Salutaris prowadzi sprawy dotyczące alimentów na rzecz pełnoletnich dzieci – zarówno po stronie zobowiązanych (uchylenie/obniżenie, zmiana sposobu płatności, obrona w procesie), jak i po stronie uprawnionych (ustalenie/podwyższenie, zabezpieczenie roszczeń). Adwokaci kancelarii są dostępni 7 dni w tygodniu - kontakt telefoniczny możliwy od poniedziałku do niedzieli w godz. 7:00–22:00.